ครั้งแรกเมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2565 และสิ้นสุดเมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2566 และครั้งที่สองเมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2567 ที่ผ่านมา เนื่องจากพบมีการติดเชื้อนอกทวีปแอฟริกาและมีความเสี่ยงของการแพร่กระจายไปยังประเทศอื่น ๆ กระทรวงสาธารณสุขประกาศให้ฝีดาษลิงเป็นโรคติดต่อที่ต้องเฝ้าระวังลำดับที่ 56 เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2565 และได้พบผู้ป่วยโรคฝีดาษลิงรายแรกที่จังหวัดภูเก็ต ในผู้ป่วยชายชาวไนจีเรียเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2565

      โรคฝีดาษลิงเกิดจากการติดเชื้อไวรัสชื่อว่า Monkeypox virus (MPXV) ซึ่งถูกค้นพบครั้งแรกในลิงกังเมื่อปี พ.ศ.2502 และพบการติดเชื้อในมนุษย์ครั้งแรกที่ประเทศ Democratic Republic of Congo (Zaire) ในปี พ.ศ.2513 และเริ่มพบผู้ป่วยเรื่อยมาในประเทศไลบีเรีย ไนจีเรีย และเซียร์ราลีโอน พบผู้ป่วยโรคฝีดาษลิงนอกทวีปแอฟริกาเป็นครั้งแรกที่ประเทศสหรัฐอเมริกาในปี พ.ศ.2546

      โรคฝีดาษลิงในช่วงแรกเป็นการติดต่อจากสัตว์สู่คน ไวรัสมีวงจรการติดต่อในระหว่างสัตว์โดยน่าจะมีสัตว์ฟันแทะขนาดเล็ก เช่น หนู กระรอก เป็นรังโรคและมีลิงและคนเป็นโฮสต์โดยบังเอิญ ดังนั้นองค์การอนามัยโลกได้เปลี่ยนคำว่า “monkeypox” เป็น “mpox” ในปี พ.ศ. 2565 อย่างไรก็ตามในปัจจุบันสามารถพบการติดต่อแบบคนสู่คนผ่านการสัมผัสหรือมีเพศสัมพันธ์

      ไวรัส MPXV จัดเป็นเชื้อก่อโรคที่มีความเสี่ยงระดับสาม (risk group 3) มีสารพันธุกรรมเป็นแบบดีเอ็นเอสายคู่ ความยาวประมาณ 197.2 กิโลเบส รูปร่าง Brick หรือ ovoid shaped-particle จัดเป็น enveloped viruses สามารถจัดจำแนกตามสายวิวัฒนาการแบ่งออกเป็น 2 clades ได้แก่ clade I (Central African, Congo Basin clade) ซึ่งแบ่งย่อยอีกเป็น subclade Ia และ Ib และ clade II (West African clade) ซึ่งแบ่งย่อยอีกเป็น subclade IIa และ IIb เช่นเดียวกัน โดยพบว่าผู้ป่วยที่ติดเชื้อด้วย subclade Ib จะมีความรุนแรงมากกว่า มีอัตราการเสียชีวิตประมาณร้อยละ 4 ในขณะที่ผู้ป่วยที่ติดเชื้อด้วย subclade IIb ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของการระบาดของโรคในช่วงปี พ.ศ. 2565-2566 มีอัตราการเสียชีวิตที่ร้อยละ 0.16-0.2 ณ ปัจจุบัน subclade Ib ได้อุบัติขึ้นมาในประเทศ DR Congo เมื่อปี พ.ศ. 2566 และพบนอกทวีปแอฟริกาในหลายประเทศในปี พ.ศ. 2567 โดยพบการติดเชื้อแบบสัมผัสทางเพศสัมพันธ์ที่สามารถแพร่กระจายได้อย่างรวดเร็ว ระยะฟักตัวของโรคอยู่ที่ประมาณ 6-13 วัน (ช่วง 5-21 วัน) การติดเชื้อมีทั้งแบบไม่แสดงอาการ (ประมาณร้อยละ 28) ไปจนถึงมีอาการ เช่น มีตุ่มขึ้นชนิด Generalized rash with papulovesicular eruption พบได้ร้อยละ 80 พบได้ที่ช่องปาก ลิ้น ผิวหนังบริเวณใบหน้า แขน ขา มือและฝ่ามือ เท้าและฝ่าเท้า อวัยวะเพศ สามารถพบอาการที่รุนแรงได้โดยเฉพาะผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่องที่ติดเชื้อ HIV พบต่อมน้ำเหลืองอักเสบได้ที่ใต้คาง ใต้ขากรรไกร ท้ายทอย ขาหนีบ เป็นต้น การปลูกฝีป้องกันไข้ทรพิษ (smallpox) อาจป้องกันโรคฝีดาษลิงได้ เนื่องจากไวรัสที่ก่อให้เกิดโรคอยู่ในกลุ่มเดียวกันคือ Orthopoxviruses

      สถานการณ์โรคฝีดาษลิง ณ วันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ.2567 ทั่วโลกพบผู้ติดเชื้อยืนยันสะสมทางห้องปฏิบัติการแล้วจำนวน 106,310 ราย เสียชีวิตจำนวน 234 ราย พบรายงานผู้ติดเชื้อใน 123 ประเทศ

      โดยในปี พ.ศ. 2567 พบจำนวน 11,095 ราย เฉพาะเดือนสิงหาคมพบจำนวน 2,082 ราย ส่วนใหญ่พบผู้ติดเชื้อในทวีปแอฟริกา อย่างไรก็ตามพบผู้ติดเชื้อได้ในหลายประเทศนอกทวีปแอฟริกา เช่น สหรัฐอเมริกา บราซิล สเปน ฝรั่งเศส เม็กซิโก อังกฤษ เปรู เยอรมนี จีน แคนาดา ฟิลิปปินส์ รวมถึงประเทศไทย เป็นต้น
      โดยสถานการณ์ในประเทศไทย ณ วันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2567 พบผู้ติดเชื้อยืนยันสะสมตั้งแต่ปี พ.ศ. 2565 ถึงปัจจุบันจำนวน 854 ราย
      เพศชาย 833 ราย
      เพศหญิง 21 ราย
      ค่ามัธยฐานอายุ 34 ปี (1 ปี 7 เดือน - 72 ปี)
      สำหรับผู้เสียชีวิตพบจำนวน 13 ราย
      โดยทุกรายพบว่าเป็นผู้ติดเชื้อ HIV และส่วนใหญ่พบในกลุ่มหลากหลายทางเพศ ในประเทศไทยพบว่าผู้ติดเชื้อส่วนใหญ่ติดเชื้อจาก clade IIb มีเพียงรายเดียวซึ่งเป็นชาวต่างประเทศเดินทางเข้ามาในประเทศที่ติดเชื้อจาก clade Ib

      กระทรวงสาธารณสุขยังคงติดตามสถานการณ์อย่างต่อเนื่อง มีมาตรการการเฝ้าระวังคัดกรองผู้ป่วยที่เดินทางมาจากต่างประเทศในแถบแอฟริกากลาง แอฟริกาตะวันออก และตะวันออกกลาง และยังคงให้สุขศึกษาในประชากรกลุ่มเสี่ยงอย่างต่อเนื่อง บุคลากรทางการแพทย์ คลินิก โรงพยาบาลยังคงเฝ้าระวังและแจ้งงานป้องกันควบคุมการติดเชื้อในโรงพยาบาล หรืองานระบาดวิทยา เมื่อพบผู้ป่วยสงสัยติดเชื้อและรายงานผู้ป่วยในระบบ R506 หรือระบบ Dashboard Digital Disease Surveillance (DDS)

ติดตามข่าวสารและกิจกรรมอื่น ๆ ได้ที่
        FPH Thammasat
    🌏 https://fph.tu.ac.th